Kasal Dahil sa Utang

Naramdaman ni Stella ang malamig na pawis na gumapang sa kanyang batok. Ang mga mata ng lahat ay nakatuon sa kanya at sa estrangherang umiiyak sa harap ni Bernardo. Hindi niya alam kung paano siya dapat kumilos. Nais niyang tumakbo, ngunit alam niyang hindi maaari. Ang kanyang pamilya, ang kanyang kinabukasan, nakasalalay sa pagiging kalmado at propesyonal niya sa kabila ng kaguluhan.

Si Bernardo naman ay tila walang kaba. Tumingala siya, pagkatapos ay tumingin sa babaeng nakapula, at may bahid ng pilit na ngiti sa kanyang mga labi. "Anong ginagawa mo dito, Clara?" mahinang tanong niya, ngunit sapat na para marinig ng ilang malapit sa kanila.

"Raffy, hindi ko matatanggap ito!" naiiyak na sabi ng babae, ang kanyang boses ay nanginginig. Hinawakan niya ang braso ni Bernardo, isang kilos na nagpadala ng kuryente sa buong bulwagan. Tumiklop ang mga kamao ni Stella. Kahit na kasunduan lang ang lahat, hindi niya maiwasang makaramdam ng kirot sa nakikita.

Ngumiti si Bernardo, isang ngiting hindi umabot sa kanyang mga mata. "Hindi mo ba nakikita? Kasal na ako. At ang babaeng ito," sabay turo niya kay Stella, "ay ang aking asawa." Ang kanyang tono ay malamig at walang emosyon, na parang nagsasalita lang siya tungkol sa isang bagay na walang kabuluhan.

"Imposible! Hindi ka magpapakasal para lang sa pera! Alam kong mahal mo pa rin ako!" giit ni Clara, ang kanyang mga luha ay bumubuhos na parang gripo.

"Clara, napag-usapan na natin ito," sabi ni Bernardo, bahagya nang nawawala ang pasensya. "Ang pagmamahal ay hindi sapat para sa ganitong sitwasyon. Kailangan ko ng kasunduan. Kailangan ko ng... partner." Tumingin siya kay Stella, isang sulyap na tila nagpapahiwatig ng marami, ngunit agad din niyang ibinalik ang tingin kay Clara.

Narinig ni Stella ang pagbigkas ng salitang 'kasunduan' at 'partner'. Tila binabato siya ng sarili niyang katotohanan. Napilitan siyang maging bahagi ng kasunduang ito, habang ang babaeng ito ay tila tunay na nagmamahal kay Bernardo. Naisip niya kung gaano kadali para kay Bernardo na balewalain ang damdamin ng iba, lalo na kung ito ay hindi akma sa kanyang mga plano.

Biglang humakbang si Mr. Madrigal, ang kanyang mukha ay nagpapakita ng galit. "Sapat na!" sigaw niya. "Clara, hindi ka kabilang dito. Umalis ka na." Lumapit siya kay Clara at hinawakan ito sa braso, na parang pinipilit itong umalis.

"Hindi! Raffy, sabihin mo sa kanya!" pagmamakaawa ni Clara, lumingon kay Bernardo.

Ngunit tila wala na siyang narinig. Tumingin lang siya kay Stella at may sinabi, "Mahalaga ang reputasyon natin. Kailangan nating magmukhang perpekto." Pagkatapos ay bumaling siya kay Mr. Madrigal, "Ama, baka kailangan nating pag-usapan ang seguridad. Mukhang may mga tao talagang hindi marunong rumespeto sa mga pribadong okasyon."

Ang mga salita ni Bernardo ay tila tinusok si Stella. 'Pribadong okasyon'? Ang kasal nila ay ang pinaka-hindi pribadong okasyon sa buhay niya. At ang tinutukoy niyang 'seguridad'? Tila nagpapahiwatig siya na si Clara ay isang banta.

Sa gitna ng tensyon, isang mahinang tinig ang narinig mula sa gilid. "Mr. Madrigal?" Isang matangkad na lalaki na nakasuot ng mamahaling suit ang lumapit. Siya si Mr. Santiago, ang taong binanggit ni Mr. Madrigal kanina. "Mukhang nagkaroon tayo ng hindi inaasahang bisita. Hayaan niyong ako na ang bahala dito."

Lumapit si Mr. Santiago kay Clara, na nakatayo pa rin at umiiyak. "Miss, nauunawaan ko ang iyong pagkadismaya, ngunit ito ay isang pribadong pagdiriwang. Kung nais mo ng tulong, maaari akong magbigay ng contact number ng isang mahusay na therapist." Ang kanyang tono ay magalang ngunit may bahid ng hindi maitatagong pagtataboy.

Napakunot ang noo ni Clara. Hindi niya inaasahan ang ganitong uri ng pagtanggap. Tumingin siya kay Bernardo, pagkatapos ay kay Stella, at sa ama ni Bernardo. Sa wakas, sa isang malalim na pagbuntong-hininga, tumalikod siya at naglakad palabas ng bulwagan, ang pula niyang damit ay tila nagliliyab sa bawat hakbang.

Natahimik ang lahat. Nawala ang tensyon, ngunit ang kakaibang pakiramdam ay nanatili. Naka-relief si Stella na nawala na si Clara, ngunit ang tanong kung sino ito at bakit ito umiiyak para kay Bernardo ay nanatili sa kanyang isipan. Napaisip din siya kung ano ang ibig sabihin ng mga salita ni Bernardo tungkol sa 'kasunduan' at 'partner'.

Lumapit si Mr. Madrigal kay Bernardo at kay Stella. Ngumiti siya, ngunit hindi nakikita ang init sa kanyang mga mata. "Magaling, Raffy. Mukhang nalutas mo na ang problema. Kailangan natin ng ganitong tibay ng loob para sa negosyo. Stella, mabuti at nandito ka para sa kanya."

Napilitan si Stella na ngumiti din, kahit na pakiramdam niya ay nasusuka siya. Pinagmasdan niya ang kanyang bagong-kasal na asawa. Si Bernardo. Ang lalaking napilitan siyang pakasalan. Ang lalaking may mga lihim. Ang lalaking tila naglalaro sa lahat, pati na rin sa mga babaeng umiiyak para sa kanya.

Sa kabilang banda, si Bernardo naman ay nakatingin sa malayo, sa direksyon kung saan lumabas si Clara. May kakaibang ekspresyon sa kanyang mukha – hindi galit, hindi lungkot, kundi isang bagay na mahirap basahin. Tila may malalim na iniisip.

"Raffy," tawag ni Mr. Santiago, na lumapit muli. "May mahalaga pa tayong pag-uusapan tungkol sa kontrata. Pagkatapos ng reception?"

Tumango si Bernardo. "Oo naman, Mr. Santiago. Siguraduhin natin na walang malilimutan. Kailangan nating maging malinaw sa lahat ng probisyon."

Natahimik si Stella. Mga probisyon. Kontrata. Ang salitang iyon ay tila bumabalot sa kanyang pagkatao. Hindi siya asawa, kundi isang probisyon sa isang kasunduan. Nakaramdam siya ng bigat sa dibdib.

Sa kanilang pagtayo doon, isang traydor na larawan ang biglang lumitaw sa malaking screen sa likod ng entablado, na dapat ay nagpapakita ng mga slideshow ng mga nakaraang kaganapan ng pamilya Madrigal. Ngunit sa halip, isang hindi kilalang litrato ang lumabas: si Bernardo, nakangiti, at kasama ang Babaeng Nakapula, si Clara, na tila sila ay magkasintahan. Ang larawan ay hindi mukhang malayo, kundi tila malapit at personal. Nagsimulang bumulong-bulong ang mga bisita.

Natigilan si Stella. Sino ang naglagay noon? At bakit? Tumingin siya kay Bernardo, na ngayon ay nakatingin din sa screen, ang kanyang mukha ay blangko. Ngunit nakita ni Stella ang bahagyang pagdilim ng kanyang mga mata.